fbpx
Thứ Năm, Tháng Mười Hai 3, 2020

Nỗi lo về chất sát khuẩn triclosan

Các đây vài năm, người ta đã đặt vấn đề về sự an toàn của triclosan – chất sát khuẩn được dùng làm chất phụ gia của khá nhiều sản phẩm dùng hàng ngày trên khắp thế giới. Mới đây, vấn đề an toàn của triclosan lại được nêu lên khi có một số nghiên cứu được công bố.

Từ khá lâu, triclosan hiện diện trong nhiều sản phẩm dùng cho gia đình như xà phòng, kem đánh răng, nước súc miệng, nước rửa tay, nước rửa chén, một số mỹ phẩm… Vì vậy, nếu không hiểu rõ vấn đề, người tiêu dùng sẽ cảm thấy hoang mang, lo lắng, không biết khi tiếp xúc những chất có chứa triclosan thì sức khỏe của mình có bị ảnh hưởng nghiêm trọng hay không.

Trước hết, ta nên biết triclosan là chất sát khuẩn đã được dùng khá lâu, từ năm 1972, được gọi là chất sát khuẩn vì triclosan có tác dụng diệt khuẩn và diệt vi nấm. Đây là hợp chất hữu cơ với công thức khá đơn giản là 5-cloro-2-(2,4-diclorophenoxy) phenol. Nhờ chứa clor và phenol mà triclosan có tính sát khuẩn. Nó diệt được vi khuẩn nhờ kết hợp và làm bất hoạt enzym ENR là enzym mà vi khuẩn rất cần để tổng hợp acid béo tạo vỏ bọc bao quanh con vi khuẩn. Con người không có enzym ENR nên triclosan dùng ngoài (tức không uống) sẽ không ảnh hưởng đến tế bào cơ thể người. Do sự phát triển của vi khuẩn mà một số nơi trong cơ thể có nguy cơ nhiễm khuẩn và sinh mùi hôi (như hôi nách), cho nên triclosan với tác dụng diệt khuẩn đã được dùng như là một thành phần trong các sản phẩm gia dụng: xà bông (hàm lượng triclosan từ 0,1-1%), kem đánh răng, nước xúc miệng, kem cạo râu, nước rửa tay, chất khử mùi (deodorants) hoặc làm chất tẩy uế dùng cho nhân viên y tế rửa tay trong phòng mổ.

Cách đây vài năm, người ta nghi ngờ sử dụng các sản phẩm chứa triclosan có thể gặp nguy hại vì bản chất hóa học của nó. Triclosan bị nghi ngờ có thể kết hợp với clor chứa trong nước máy (nước máy sử dụng trong các thành phố đều được khử trùng với clor) để tạo hợp chất cloroform là chất theo cơ quan EPA Mỹ (US Environmental Protection Agency) có nguy cơ sinh ung thư. Lại có nguồn tin cho rằng triclosan có thể kết hợp với clor có trong nước máy để tạo thành 2,4-diclorophenol, và chất sau này khi gặp tia tử ngoại của ánh nắng mặt trời biến thành chất độc dioxin. Tuy nhiên, nguy cơ sinh ra dioxin là rất thấp, gần như không đáng kể.

[box type=”download”] Đối với người tiêu dùng, FDA Mỹ có khuyến cáo với một số ý như sau:

ab0918b3-6a85-4706-9374-9c9b1224c7a7

– Triclosan hiện nay vẫn chưa được biết rõ có thực sự gây nguy hại cho người, FDA vẫn chưa có đủ chứng cứ về an toàn để khuyến cáo người tiêu dùng.

– Người tiêu dùng xem xét kỹ các sản phẩm tiêu dùng nếu thấy chứa triclosan (FDA đã có thông báo yêu cầu tất cả các sản phẩm nếu chứa triclosan phải ghi rõ trên nhãn, bao bì) để có sự lựa chọn dùng theo ý mình.

– Cho tới nay, FDA Mỹ vẫn chưa có chứng cứ cho thấy dùng xà phòng hoặc nước rửa cơ thể chứa triclosan là tiệt trùng tốt hơn so với xà phòng thông thường dùng với nước.

Vì vậy, nếu người tiêu dùng lo ngại về triclosan thì nên dùng xà phòng thông thường rửa với nước thường mà không dùng sản phẩm chứa triclosan.[/box]

Gần đây, nổi lên hai vấn đề đối với triclosan. Một là triclosan có thể gây nguy cơ vi khuẩn đề kháng (bacterial resistance) và thứ hai là triclosan có thể trở thành “chất phá vỡ nội tiết” (endocrine disruptor). Ta nên biết rằng, chất thường gây hiện tượng vi khuẩn đề kháng chính là thuốc kháng sinh (KS). Dùng KS không đúng sẽ gây đề kháng, tức là KS đã dùng không còn hiệu quả tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển vi khuẩn. Còn các chất sát khuẩn là hóa chất thì rất hiếm gây hiện tượng đề kháng. Thế mà có một số nghiên cứu cho rằng lạm dụng triclosan có thể làm một số chủng vi khuẩn đề kháng chéo (có lẽ do cơ chế diệt khuẩn của tritosan giống như KS), tức là làm cho vi khuẩn tiếp xúc triclosan sẽ có thể đề kháng một số KS. Tuy nhiên, các nghiên cứu có tính chất báo động đó có một số hạn chế và người ta còn phải thực hiện tiếp nhiều nghiên cứu nữa để xác định triclosan có thực sự gây hiện tượng vi khuẩn đề kháng kháng sinh hay không.

Vấn đề thứ hai đang làm cho nhiều người lo ngại là từ một số nghiên cứu trên súc vật, có thể nghi ngờ triclosan là “chất phá vỡ nội tiết”. Phá vỡ nội tiết ở đây có nghĩa triclosan có thể cho tác dụng ảnh hưởng đến sự điều hòa chức năng một số hormon trong cơ thể. Vào năm 2006, đã có một nghiên cứu cho thấy triclosan dùng ở liều thấp có thể ảnh hưởng đến hormon tuyến giáp và nghiên cứu này thực hiện trên một loài ếch (bullfrog) ở Bắc Mỹ. Nghiên cứu này dẫn đến giả thuyết cho rằng triclosan ức chế tác dụng hormon tuyến giáp bằng cách gắn vào các thụ thể làm cho hormon tuyến giáp không có chỗ gắn vào để phát huy tác dụng. Một nghiên cứu khác thực hiện vào năm 2009 ghi nhận triclosan có thể làm thay đổi nồng độ hormon tuyến giáp trong máu và nghiên cứu này được tiến hành trên chuột thí nghiệm. Một nghiên cứu thử trên súc vật thí nghiệm khác bước đầu cho thấy triclosan có thể tác động đến hai hormon sinh dục là estrogen (hormon nữ do buồng trứng tiết ra) và testosteron (hormon sinh dục nam do tinh hoàn tiết ra). Hai vấn đề nêu trên đã làm cho FDA (Cơ quan Quản lý thực phẩm và dược phẩm) của Mỹ quan tâm và đặt vấn đề cần xem xét kỹ độ an toàn của triclosan. Trong thông báo nêu vào ngày 8-4-2010, FDA Mỹ cho thấy quan điểm là cần tiến hành thêm nghiên cứu thì mới khẳng định được triclosan là chất độc hại đối với sức khỏe con người hay không. Theo FDA, có một số nghiên cứu cho thấy có khả năng triclosan góp phần gây nên sự đề kháng chéo tức làm cho vi khuẩn tiếp xúc triclosan sẽ có thể đề kháng một số KS, nhưng đòi hỏi cần có nhiều nghiên cứu hơn nữa. Về khả năng “phá vỡ nội tiết” của triclosan , FDA cho rằng đây là kết quả trên súc vật và sự suy diễn từ súc vật sang cho người có thể khác, vì vậy cũng cần có nhiều nghiên cứu hơn để đưa ra sự khẳng định. Ta cần biết, y học hiện nay bắt buộc dựa trên chứng cứ, nếu chưa đủ chứng cứ xuất phát từ các nghiên cứu, đặc biệt nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng đạt tiêu chuẩn, thì không thể xác định một chất nào đó có tác dụng điều trị hiệu quả hay do có độc tính cần phải loại bỏ.

PGS.TS. Nguyễn Hữu Đức

Trường Đại học Y dược TPHCM

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

Vừa chào tour du lịch dịp cuối năm, doanh nghiệp lại...

0
(SGTTO) - Từ nay đến tết là mùa kinh doanh cuối cùng của các doanh nghiệp ngành du lịch như lữ hành, nhà hàng,...

Trạm trú chân miễn phí cho người yêu thiên nhiên hoang...

0
(SGTTO) - Bạn là tình nguyện viên, đam mê cống hiến vì thiên nhiên, bảo tồn động vật hoang dã? Nhưng ngoài chí phí,...
Covid-19

Thêm 7 ca nhiễm Covid-19, tất cả đều là người nhập...

0
(SGTTO) -  Theo thông tin từ Bộ Y tế, trong vòng 24 giờ qua, tính đến 18:00 ngày 2-12, Việt Nam phát hiện thêm...

TPHCM Marathon Techcombank 2020 tạm hoãn

0
(SGTTO) - Dự kiến diễn ra vào ngày 13-12-2020, tuy nhiên với tình hình dịch Covid-19 có diễn biến phức tạp tại TPHCM, Ban...

Kết nối